Mısır'da tartışmalı tedavileriyle tanınan doktorun ölümü

Geleneksel tedavilerden fayda göremeyenler, alternatif yöntemlere yöneliyor. Kahire'nin lüks Şeyh Zayid semtinde yaşayan 50 yaşındaki yazar Fatıma Adil, yaşadığı yanlış teşhisler ve tıbbi hatalar nedeniyle doktorlara olan güvenini yitirmişti. Basit bir dille konuşan, Kur'an'dan alıntılar yapan ve doğru diyetle vücudun kendini iyileştirebileceğini savunan Mısırlı Diaa al-Awadi'nin videoları yayılmaya başladığında, diğer binlerce Mısırlı gibi Adil de onu dinlemeye başladı.

Yıllarca tip 2 diyabet rahatsızlığına çare bulamayan Adil, 2024'ün başlarında al-Awadi'nin sistemini uygulamaya koydu; ilaçlarını bırakarak diyetini değiştirdi. İlk birkaç ay sağlığının iyiye gittiğini hissetti. Ancak bir süre sonra durum kötüleşmeye başladı. Açıklayamadığı bir yorgunluk hissettiğini belirten Adil, etrafındakilerin daha sağlıklı göründüğünü söylemesi ve kendisinin də buna inanması nedeniyle bunu al-Awadi'nin sistemiyle ilişkilendirmediğini ifade etti. Birkaç ayın sonunda ayaklarında karıncalanma ve uyuşma başladı. 2025'in mayıs ayında teşhis konulduğunda, kontrolsüz kan şekeri ve zayıf dolaşım nedeniyle önlenebilir bir komplikasyon olan diyabetik ayak gelişmişti.

İlk başta durumu sistemle bağdaştırmadığını belirten Adil, sonradan çok geç kaldığını söyledi. Baş parmağı normal boyutunun birkaç katına çıkan, cildi koyulaşan ve gerilen Adil, enfeksiyonun çürüyen kemiğe yayılmasını önlemek için düzenli olarak enfekte doku aldırmak zorunda kalıyor. Bu yöntem, bazı doktorların önerdiği amputasyona karşı alternatif bir prosedür olarak uygulanıyor.

Diaa al-Awadi'nin nisan ayında bir Dubai otelinde hayatını kaybetmesi, etkisini azaltmak yerine daha da artırdı. Ölümünün ardından geçen saatler içinde takipçileri sosyal medyada onun susturulduğuna dair komplo teorileri yaydı. Kahire'deki cenazesine binlerce kişi katıldı. Mısır medya düzenleyicisi tüm platformlara içeriklerini durdurma talimatı verse de, ölen bir adamın sözlerine getirilen yasak onları eskisinden çok daha popüler hale getirdi.

Dünya genelinde alternatif şifacılara duyulan yanlış inanç vakaları artış gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), sağlıkla ilgili yanlış ve dezenformasyonla mücadeleyi öncelik haline getirdi; sahte haberlerin aşı karşıtlığını körüklediğini, tedavileri geciktirdiğini ve çok sayıda hastayı olumsuz etkilediğini belirtti. Sağlık firması Tebra'nın 2024 yılında hazırladığı bir rapor, TikTok'taki tıbbi tavsiyelerin yüzde 45'inin, alternatif çareler hakkındaki içeriğin ise yüzde 67'sinin yanlış veya yanıltıcı olma ihtimali bulunduğunu ortaya koydu.

Mısır'da bu eğilim oldukça elverişli bir zemin buldu. 2025'in başlarında ülkedeki aktif sosyal medya kullanıcı sayısı 50,7 milyona ulaşarak Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki en büyük kitleyi oluşturdu. Resmi sağlık hizmetlerinin pahalı ve birçok kişi için erişilemez olması, boşluğu informal tıbbın doldurmasına yol açtı. DSÖ tahminlerine göre, benzer gelir düzeyindeki ülkelerde bu oran yüzde 39 civarındayken, Mısır'da tüm sağlık harcamalarının yüzde 57'sinden fazlası doğrudan hastalar veya aileleri tarafından karşılanıyor. Human Rights Watch verilerine göre, 2025-2026 döneminde Mısır'ın sağlık bütçesi, DSÖ'nün evrensel sağlık kapsamı hedefleyen ülkeler için önerdiği yüzde 5'lik asgari oranın oldukça altında kalarak gayri safi yurt içi hasılanın yalnızca yüzde 1,1'ini oluşturdu.

Diaa al-Awadi, insülinin bir kandırmaca olduğunu, sigaranın zararlı olmadığını, kemoterapinin gereksiz olduğunu ve vücudun daha iyi bir diyetle kendini iyileştirebileceğini öne sürerek 2023 yılında çeşitli sosyal medya platformlarında bir milyondan fazla takipçiye ulaşmıştı. Kur'an'daki sağlıklı şeyler anlamına gelen kelimeden esinlenerek 'el-Tayyibat' adını verdiği sistemi; tavuk, yumurta, süt ürünleri ve baklagilleri yasaklarken reçel, fındık ezmesi ve sigaraya izin veriyordu. Al-Awadi, Kur'an ayetlerinin kişisel yorumlarını tıbbi kanıt olarak gösteriyor ve bu durum birçok İslami alim tarafından sorgulanıyordu.

Bilimsel olmayan görüşleri yayması nedeniyle 2023 yılında Kahire'deki Ain Shams Üniversitesi'ndeki görevinden uzaklaştırılmasından bu yana herhangi bir üniversite pozisyonunda bulunmayan, belgelenmiş klinik deneyleri olmayan ve hakemli araştırması yayımlanmamış olan al-Awadi; sistemini çevrimiçi videolar, sanal danışmanlıklar ve Arap dünyasından izleyici çeken Facebook grupları aracılığıyla pazarladı.

Şubat 2026'da, ölümünden birkaç hafta önce Mısır Tabipler Odası, diyabet, böbrek ve kalp rahatsızlıkları, kanser ile hormonal bozukluklarla ilgili iddialar dahil olmak üzere bilimsel kanıtlarla desteklenmeyen tedavi tavsiyelerinde bulunduğunu tespit ederek lisansını kalıcı olarak iptal etti. Oda, bu tür içeriklerin halk sağlığını tehlikeye attığını belirtti.

Mart ayında klinikleri kapatılsa bile içerikleri daha da fazla talep görmeye başladı. Lupus hastası Shaimaa el-Badawi, al-Awadi'nin tavsiyelerine uyup ilaçlarını bıraktıktan birkaç ay sonra hayatını kaybetti. Bu arada Mısır Ulusal Çocukluk ve Annelik Konseyi, onun tavsiyesiyle çocuklarının tedavisinden insülin çıkaran ebeveynler hakkında yasal işlem başlattı.

Dahiliye, diyabet ve nefroloji uzmanı Dr. Muhammed Memduh, takipçilerin bildirdiği bazı iyileşmelerin gerçek olduğunu dile getirdi. Birçok gıda kategorisinin kesilmesinin kalori alımını azalttığını ve bunun pek çok belirtiye yardımcı olabileceğini belirten Memduh, ancak asıl nedenin ele alınmadığını ve bunun 'felaketlere' yol açtığını ifade etti.

Halk sağlığı araştırmacısı Prof. Hisham Mehanna ise bazı kişilerin belgelenmiş plasebo etkisi yaşamış olabileceğini belirterek klinik çalışmalarda etkisiz maddeler verilen hastaların yüzde 30'una kadar olan kısmının tek başına psikolojik beklenti nedeniyle gerçek iyileşme bildirdiğini kaydetti.

Resmi yasaklar, yanıltıcı sağlık fenomenlerinin başka yerlerde de popülerleşmesini teşvik etti. Tanınmış tıbbi nitelikleri bulunmayan Avustralyalı alternatif sağlık uygulayıcısı Barbara O'Neill, kanser hastalarına kemoterapi yerine karbonat kullanmalarını söylediği için 2019 yılında sağlık hizmeti vermekten kalıcı olarak men edilmişti. Yasağın ardından küresel bir fenomene dönüşen O'Neill'ın videoları Covid-19 pandemisi sırasında TikTok ve Instagram'da yüz milyonlarca izlenmeye ulaştı ve tercüme edilerek Arap dünyasına yayıldı. O'Neill, Orta Doğu, Avrupa ve ABD'yi gezerek ücretli 'doğal sağlık' atölyeleri düzenlemeye devam ediyor.

Mısırlı yazar Ammar Ali Hassan, al-Awadi'nin yükselişini küresel popülizm ve kurumsal güvensizlik dalgasının bir parçası olarak değerlendiriyor. İnsanların resmi tıbba olan inancını yitirdiği ve finansal tükenmişlik döngüleri içinde alternatifler aramaya çalıştığı bir dönemde ortaya çıktığını belirtiyor.

Diyabet hastası 51 yaşındaki Abdel Shukri de 2023 yılında al-Awadi ile yaptığı çevrimiçi seansın ardından el-Tayyibat diyetini uygulamaya başladı. Kendi sağlığında bir gelişme gördükten sonra bu diyeti tanıtan bir WhatsApp grubu kurdu. Ancak bu sistemi takip ederken kan şekeri tehlikeli seviyelere yükseldi. Semptomlardan şikayet ettiğinde kendisine daha fazla şeker tüketmesinin söylendiğini aktaran Shukri, sonunda gruptan ayrıldı. Üyelerin yüzde 90'ının çok fazla sorun yaşamasından ötürü ayrıldığını ifade etti.

Buna rağmen al-Awadi'nin videoları dolaşımda kalmaya devam ediyor ve öğretilerine adanan bir Facebook grubunun üye sayısı 1,8 milyona ulaşıyor.

Galway Üniversitesi'nde küresel medya dersleri veren Dr. Noha Atef, sosyal medya algoritmalarının al-Awadi'nin fikirlerinin yayılmasındaki en büyük etken olduğunu belirtiyor. Bir Facebook gönderisini okumak için duraklamanın benzer içeriklerin akışını tetiklediğini açıklayan Atef, herkesin bunu konuştuğu ve işe yaradığına inandığı yönünde bir akış yanılsaması yaratıldığını vurguluyor.

TikTok'ta arı sokması terapileri ve kendilerini omurga ve beden mühendisi olarak tanımlayan kişilerin on binlerce takipçi topladığını belirten Atef, 10 kilo veren herhangi bir kadının vlog çekebileceğini, danışmanlık randevusu alabileceğini ve kitle oluşturabileceğini ifade ederek herkesin çevrimiçi danışman olmasının en tehlikeli kısım olduğunu kaydetti.