SDÜ, deprem dayanıklı demir yolu sistemi geliştiriyor

Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ), 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerde demir yollarında oluşan S tipi ray burkulmalarını önlemek amacıyla yeni bir sismik güçlendirme sistemi geliştirmektedir. Bu proje, TÜBİTAK ile AFAD'ın ortak olarak yürüttüğü 1001 Ulusal Deprem Araştırmaları Programı (UDAP) kapsamında desteklenmektedir. Proje çerçevesinde, deprem sırasında raylarda meydana gelen hasarı azaltacak yenilikçi bir demir yolu üstyapısı üzerinde çalışılmaktadır. Ayrıca, Türkiye'nin iklim koşulları, yük taşımacılığı ve hızlı tren işletmeciliğine uygun milli travers tasarımı da gerçekleştirilmektedir. SDÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Saltan, üniversitenin Ulaştırma Laboratuvarı'nın sunduğu teknolojik altyapının ülkenin önemli araştırma merkezlerinden biri olmasını sağladığını belirtti. Laboratuvar içerisinde bulunan bazı test cihazlarının dünya genelinde çok az merkezde yer aldığını ifade eden Saltan, bazı sistemlerin ise üniversite tarafından tasarlanıp üretildiğini vurguladı. Saltan, araştırma merkezinin Türkiye için stratejik bir öneme sahip olduğunu ve laboratuvarın ulaştırma alanında birçok Ar-Ge projesine ev sahipliği yaptığını söyledi. Türkiye'nin kendi iklim ve işletme koşullarına uygun ilk milli traversini geliştirmeyi amaçladıklarını da belirten Saltan, daha önce kullanılan traverslerin çoğunun farklı ülkelerin şartlarına göre tasarlandığını ifade etti. Laboratuvarlarında geliştirilen yeni travers geometrilerinin test aşamasında olduğunu sözlerine ekleyen Saltan, projenin tamamlanmak üzere olduğunu ve Türkiye'nin kendi milli traversine kavuşmasını hedeflediklerini dile getirdi. Kahramanmaraş depremlerinde demir yollarında ciddi hasarlar meydana geldiğini hatırlatan Saltan, özellikle raylarda oluşan S tipi burkulmaları önlemek için çalışma başlattıklarını aktardı. Geliştirilen üstyapı sistemi ile deprem sonrasında kullanılabilecek güvenli demir yolu hatları oluşturmayı amaçladıklarını belirtilen Saltan, projenin son aşamaya geldiğini ifade etti. Projede görev alan SDÜ Kalite Koordinatörlüğü Öğretim Görevlisi Dr. Ferhat Çeçen, depremler sonrasında bazı demir yolu hatlarının kullanılamaz hale gelmesinin ulaşım ve lojistikte büyük sorunlara yol açtığını belirtti. Türkiye'nin yaklaşık 170 yıllık demir yolu geçmişine rağmen henüz kendine özgü bir travers tasarımının bulunmadığını vurgulayan Çeçen, üç boyutlu yazıcılar ile ürettikleri prototipler üzerinde çok sayıda test gerçekleştirdiklerini söyledi. Çeçen, bilgisayar destekli analizler ve laboratuvar testleri sonucunda deprem ve tren yüklerine daha dayanıklı yeni travers geometrileri geliştirdiklerini belirterek, "Hedefimiz deprem sonrasında da kullanılabilecek ve ray burkulmalarını önleyen yeni nesil bir demir yolu üstyapısı geliştirmek" dedi. Proje çerçevesinde geliştirilen "Karbon Fiber Takviyeli Demiryolu Üstyapısı Sismik Güçlendirme Yöntemi" için Türk Patent ve Marka Kurumu'na patent başvurusu yapılmıştır. Ayrıca, proje kapsamında biri uluslararası SCI Q1 dergide, diğeri TR Dizin kapsamındaki dergide olmak üzere iki bilimsel makale yayımlanmıştır. Araştırmanın tamamlanmasıyla, deprem sırasında ray hasarını azaltacak özgün bir yöntemin dünya demir yolu literatürüne kazandırılması ve afet sonrasında hizmet vermeye devam edebilen demir yolu hatlarının geliştirilmesi amaçlanmaktadır.