Tuna nehri'ndeki kuraklık ikinci Dünya Savaşı'ndan kalma batıkları gün yüzüne çıkardı
Tuna Nehri'nde düşen su seviyeleri, Nazi Almanyası'na ait batık savaş gemilerini ortaya çıkardı. Avrupa Birliği destekli projeyle bu batıkların kaldırılması için çalışmalar yürütülüyor.
Aşırı sıcaklar Tuna Nehri'ndeki su seviyelerinin birçok noktada düşmesine yol açarken, geçmişin kalıntılarını da gün yüzüne çıkarıyor. Sırbistan'ın Prahovo kasabası yakınlarında Alman savaş gemilerine ait çok sayıda batık her yıl görünür hale gelirken, bunlardan bazılarının önümüzdeki yıllarda kurtarılması planlanıyor, bazıları ise çoktan kıyıya çekildi. Bu gelişme, hafta başında "Fokus" dergisinde ilk kez haberleştirildi.
Batıkların hikayesi 80 yıl öncesine, İkinci Dünya Savaşı'nın son dönemine dayanıyor. 1944 yılının sonbaharında Wehrmacht birlikleri, ilerleyen Kızıl Ordu karşısında karadan ve sudan geri çekiliyordu. Hitler'in askerlerine, hiçbir kullanılabilir askeri teçhizatın düşman eline geçmemesi yönünde emir verilmişti. Bu kural, Avrupa'nın en uzun ikinci nehrindeki Kriegsmarine deniz filoları için de geçerliydi. Bunun sonucunda mürettebat, gemilerini Tuna Nehri'ne batırdı.
Plan, bu batıkları kullanarak seyrüsefer yolunu kapatmak ve böylece Kızıl Ordu'nun Tuna boyunca yukarı akış yönünde ilerlemesini durdurmaktı. Bu abluka etkisini günümüzde de sürdürmeye devam ediyor.
Daha önceki sıcak hava dalgası yazlarında da, örneğin Ağustos 2022'de, düşen Tuna seviyeleri bazı batıkları açığa çıkarmıştı. Bu duruma tepki olarak, Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi (WBIF) kapsamında Avrupa Birliği destekli bir proje başlatılarak en tehlikeli 21 batığın sudan çıkarılmasına karar verildi.
Avrupa Yatırım Bankası (EIB), yatırım çerçevesinin stratejik ortağı konumunda bulunuyor. EIB'ye göre, Tuna Nehri'ndeki beş kilometrelik bir darboğazda yer kalıntılarından bazıları 2024 yılında zaten kurtarıldı. Bu kalıntılar halatlarla sudan çıkarılarak çamurdan arındırıldı. Aynı yıl EIB internet sitesinde yayımlanan bir makalede, Sırbistan'ın o dönemki inşaat, taşımacılık ve altyapı bakan yardımcısının ifadelerine yer verildi.
EIB'nin o dönemki bilgilerine göre, çalışmaların 2028 yılına kadar tamamlanması öngörülüyor. Kurtarma operasyonları başlamadan önce, aralarında imha edilmiş kargo gemileri, römorkörler ve mavnaların da bulunduğu yaklaşık 200 geminin Tuna nehir yatağında bulunduğu tahmin ediliyordu.
Farklı silahlı kuvvetlere ait silahlı teknelerin kurtarılması özellikle zorlu bir süreç olarak değerlendiriliyor. EIB'ye göre, bazı teknelerin hâlâ bünyesinde mühimmat bulundurabileceği ve bu durumun kurtarma çalışmaları sırasında patlamalara yol açabileceği belirtiliyor.
Banka verilerine göre, ilk 21 batığın çıkarılmasının ekonomik nedenleri de bulunuyor. Enkazlar, yük taşımacılığında önemli gecikmelere sebep oluyordu. Bu durumun bir sonucu olarak Sırbistan'ın yılda yaklaşık beş milyon euro zarara uğradığı tahmin ediliyordu.
Banjac'ın aktardığına göre, gemilerin kurtarılmasında dalgıçların yanı sıra kum ve balçığı temizlemek için pompalar görev yapacak. Ancak bazı batıkların bu tür bir kurtarma operasyonu için fazla büyük olduğunu belirtti. Bazı batıkların ise seyrüsefere engel olmaması amacıyla nehir yatağında bırakılarak daha derine gömüldüğü ifade edildi.
EIB, Sırbistan ile bölgedeki iç su taşımacılığını gelecekte daha rekabetçi hale getirmek amacıyla Temmuz 2024'te projeye 16 milyon euro tutarında hibe desteği sağladı. Söz konusu proje, EIB açıklamalarına göre yük taşımacılığını karayolundan su yoluna kaydırmaya yardımcı olması hedeflenen, Batı Balkanlar için hazırlanan 30 milyar avro değerindeki Ekonomik ve Yatırım Planı'nın bir parçasını oluşturuyor.
