Avustralya'da yeni yasa tasarısı toprakların kamulaştırılmasını kolaylaştırabilir

Matt ve Caitlin Wood çifti, Avustralya'nın Queensland eyaletindeki Springbrook dağının yağmur ormanları arasında yer alan 120 hektarlık çiftliklerinde rejeneratif tarım faaliyetleri yürütüyor. Bir tonluk Droughtmaster cinsi boğaları Neville ile ilgilenen ve babasının diktiği makademya ağaçlarının altında otlayan tavukları besleyen çift, çevreye duyarlı bir yaşam sürdürmeyi hedefliyor. Ancak çiftin bu hayalinin üzerinde bir endişe bulutu dolaşıyor.

Wood ailesi, Queensland hükümetinin yeni yetkilerle donatılarak arazilerini ele geçirebileceğinden ve bu toprakları, 27 yıldan uzun süre önce ilk kez gündeme gelen bir teleferik projesini hayata geçirmek üzere geliştiricilere devredebileceğinden korkuyor. Bu tartışmalı yetkiler, meclisteki bir komisyonun cuma günü bulgularını açıklaması beklenen yasa tasarısında yer alıyor. Eleştirmenler, 'Devlet Geliştirme ve Kamu Çalışmaları (Kritik Mineraller) ve Diğer Mevzuat Değişikliği Tasarısı 2026' adlı düzenlemenin, hükümetin stratejik proje olarak değerlendirdiği yatırımlar için Doğa Koruma Yasası gibi mevcut yasaları baypas etmesine olanak tanıyacağını belirtiyor. Tasarının ayrıca, özel ticari projeler de dahil olmak üzere hükümetin araziyi zorunlu kamulaştırma şartlarını esneteceğini savunuyorlar.

Matt Wood, koruma yasalarının ve yönetmeliklerin var olduğunu, özel bir tarafın geliştirme yapabilmesi için bu gereklilikleri yerine getirmesi gerektiğini vurgulayarak hükümetin bu kuralları ortadan kaldırma ihtimalinin saçma olduğunu ifade ediyor. Teleferik projesi, ilk olarak 1998'de Dünya Mirası listesindeki yağmur ormanlarından geçecek ve dünyanın en uzunu olacak şekilde önerilmişti. Bu plan 2000 yılında eyalet hükümeti tarafından reddedilmiş, ancak yirmi yıl sonra Gold Coast yerel yönetimi tarafından yeniden canlandırılmıştı. Salı günü belediye meclisi üyeleri, yüzlerce istihdam sağlayabileceği, ekonomiye onlarca milyon dolar kazandırabileceği ve yüz binlerce ziyaretçi çekebileceği öne sürülen bu proje için yapılan çalışmaların finansmanını durdurma yönünde oy kullandı. Matt Wood, belediyenin vergi mükelleflerinin parasını boşa harcamamasını olumlu bulsa da, projenin arkasındaki özel girişimcilerin varlığını sürdürdüğünü ve ne söylenirse söylensin planların ilerlediğini hissettiklerini dile getirdi.

Darling Downs bölgesinde pamuk ve tahıl üreticiliği yapan Liza Balmain ise tasarıla ilgili benzer kaygılar taşıyor. Balmain, bu yasanın kendi çiftliğindeki kömür yatağı gazı çıkarımını engelleyen son düzenleme engellerini aşmak için kullanılabileceğinden endişe ediyor. Arrow Energy'nin Surat gaz projesinin kuyuları kazmak için ihtiyaç duyduğu çevresel ve kaynak onaylarının çoğuna sahip olduğunu belirten Balmain, ancak bölgedeki en verimli topraklarda tarım yapılması ve hayati önem taşıyan yeraltı akarsu kaynaklarının bulunması nedeniyle şirketin Bölgesel Çıkarlar Geliştirme Onayı (Rida) alması gerektiğini hatırlatıyor. Rida süreci, yüksek verimli tarım alanlarını korumak amacıyla uygulanıyor. Arrow'un 2010 yılından beri bölgeye girmeye çalıştığını ve bu süreci engellediklerini söyleyen Balmain, bu onayların şirket için büyük bir engel teşkil ettiğini ifade ediyor. Balmain, hükümetin tasarıyı geri çekmesi ve gerçek bir toplu istişare süreciyle yeniden başlatması için çağrıda bulunan 70'ten fazla çiftçi ve 275 bölge sakininin imzaladığı açık mektubun imzacısı konumunda.

Wood ve Balmain'in karşı çıktığı projelerin hiçbirisi kritik maden kaynaklarıyla ilgili değil. Buna rağmen Başbakan Yardımcısı Jarrod Bleijie, tasarıyı 2 Haziran'da tanıtırken Queensland'i kritik mineraller yatırımı ve istihdam yarışında önde tutma hedefinden söz etmişti. Bleijie, mecliste yaptığı açıklamada tasarının, projelerin durmasına neden olan engelleri çözmek için güçlü araçlar sağlayarak önemli projeler için onay süreçlerini kolaylaştıracağını belirtti. Kritik minerallerin acil odak noktası olduğunu ancak bu düzenlemelerin eyalet için stratejik öneme sahip herhangi bir proje için de yol açacağını vurguladı. Haftalar sonra kuzey Queensland'e yaptığı ziyarette Bleijie, Airlie plajının üzerindeki milli parkta yer alan bir dağa uzanacak başka bir teleferik projesini örnek gösterdi. Basına yansıyan açıklamalarda Bleijie, Whitsundays teleferik hattına karşı çıkılmasının, tasarının mevcut yasaları aşarak büyük projeleri onaylama aracı olduğunu doğruladığını savunarak arazi mülkiyetinde sorunlar yaşanması durumunda yeni yasayla kamulaştırma yetkilerinin çok daha hızlı kullanılabileceğini dile getirdi.

Queensland Koruma Konseyi vekili Anthony Gough, geniş kapsamlı tasarının proje onaylarında büyük değişiklikler yaratacağını ve tek bir bakanın elinde çok fazla güç toplayacağını belirtti. Gough, üyelerinin Gladstone'daki petrol rafinerisi, Rockhampton için bir savunma merkezi ve çeşitli barajlar dahil olmak üzere tasarının eyaletteki herhangi bir projeye uygulanmasından korktuğunu aktardı. Mevcut mevzuatı geçersiz kılan 'Henry VIII' maddesinin, kalkınma bakanına milli parklar ve diğer hassas alanlar dahil her türlü projeyi hızlandırma konusunda sınırsız yetki verebileceğini belirten Gough, bakanın kalem darbesiyle bütün yasaları karar alma sürecinden çıkarabileceğini ifade etti. Bu tür yetkilerin daha önce doğal afetlerde veya savaş zamanlarında kullanıldığını, olağan bir yönetim tedbiri olarak uygulanmasının ise duyulmamış bir durum olduğunu kaydetti.

Tasarı yalnızca çevrecileri değil, hukuk çevrelerini de alarma geçirdi. Queensland Hukuk Cemiyeti Başkanı Peter Jolly, meclise sunduğu raporda, önerilen yasanın birden fazla çerçevede üçüncü şahıs itiraz haklarının sistematik olarak kaldırılması anlamına geldiğini yazdı. Planlama ve Çevre Mahkemesi'ne yapılan liyakate dayalı temyiz başvurularının tamamen kaldırılmasının doğal adalet hakkının işlevsel olarak reddedilmesi olduğunu vurguladı. Tarımsal kuruluşlar, yerli gruplar ve sosyal adalet savunucuları tasarıya dair ciddi endişelerini dile getirirken, düzenlemenin destekçileri de bulunuyor. Queensland Yerel Yönetimler Birliği, altyapı koordinasyonunu iyileştirme, mükerrerlikleri azaltma ve daha verimli proje teslimi sağlama amacını desteklediğini açıkladı. Madencilik sektörü temsilcileri ve bazı kritik mineraller şirketleri de tasarının arkasında durdu. Avustralya Enerji Üreticileri, yasanın yeni petrol ve gaz arzının önünü açmaya yardımcı olacağını bildirdi.

Jarrod Bleijie yaptığı açıklamada, Rida gibi ilgili mevcut onay ve değerlendirmelerin tasarıdan etkilenmeyeceğini belirtti. Crisafulli hükümetinin kaynak, kritik mineraller, turizm sektörleri ve topluluklara net bir mesaj gönderdiğini belirten Bleijie, Queensland'in istihdam yaratan, bölgesel toplulukları destekleyen ve ekonomiyi güçlendiren projeleri memnuniyetle karşıladığını ifade etti. Ancak Balmain, bu açıklamayı çok genel ve çiftçilere tasarının Arrow projesine uygulanarak gelecekteki kuyular için gerekli başvuruların baypas edilmeyeceğine dair hiçbir güven vermeyen bir ifade olarak nitelendirdi. Queensland Çevresel Savunucular Ofisi'nin yönetici avukatı Andrew Kwan, benzer nitelikteki ve ölçekteki değişikliklerin yaygın bir halk istişaresiyle başlaması gerektiğini, bunun yapılmamış olmasından ötürü Wood ve Balmain gibi isimlerin endişelenmek için geniş ve haklı gerekçeleri bulunduğunu belirtti.