Apollo 11 görevini kurtaran kalem açık artırmada satıldı

Tarihler 20 Temmuz 1969'u gösterdiğinde insanlık, uzay yarışının en büyük dönüm noktalarından birini yaşamaya hazırlanıyordu. Süper güçler arasındaki amansız rekabetin neticesinde insanlık, asırlar boyunca Dünya'nın uydusu olan ve erişilemez görülen Ay'a ulaşmak üzereydi. Apollo 11 ekibi Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins isimli üç astronottan meydana geliyordu. Planlamaya göre Ay yüzeyine ilk adımı Neil Armstrong atacak, kısa süre sonra da Buzz Aldrin kapsülden çıkarak ona katlacaktı. Michael Collins ise uzay aracında kalarak ekibini yörüngede bekleyecekti. Armstrong, hafızalara kazınan o adımı 21 Temmuz 1969 tarihinde Türkiye saatiyle 04:56'da "Bu benim için küçük ama insanlık için büyük bir adım" sözleriyle attı. Ancak görevin selameti için iniş kadar dönüş kalkışının da kusursuz yapılması ve ekibin önce uzay aracına, ardından Dünya'ya sağ salim varması icap ediyordu. Ne var ki Ay modülüne geri döndükleri sırada meydana gelen ufak bir kaza, devasa bütçeli ve uzun yıllar süren bu misyonu neredeyse başarısızlıkla sonuçlandıracaktı.

Neil Armstrong ile Buzz Aldrin, Ay yüzeyindeki yürüyüşü bitirip numuneleri aldıktan sonra dinlenmek ve dönüş hazırlığı yapmak amacıyla Eagle adlı Ay modülünün içine geçtiler. Modülün içerisi son derece dar olduğundan hareket imkanları epey kısıtlıydı. Aldrin, kabin içinde yönünü değiştirmek istediği esnada sırt çantasıyla kokpitte bulunan kontrol paneline çarptı. Bu darbe neticesinde yaklaşık 2,5 santimetrelik plastik bir şalter düğmesi yerinden koparak yere düştü.

Buzz Aldrin, kabinde kırılan parçayı fark edince adeta dehşete kapıldı. Zira kopan parça, Ay modülünün yüzeyden kalkışını sağlayacak olan ana motor ateşleme şalterinin koluydu. Astronotlar durumu vakit kaybetmeden NASA kontrol merkezine rapor etti. Dünya'daki uzmanlar arızayı gidermek için uzun süre çaba sarf etse de bir çözüm bulamadı. İnsanlı Ay seferinin büyük bir fiyaskoyla biteceği korkusu baş gösterirken, Ay'daki iki astronotun eve nasıl döneceği meçhuldü. Tam bu kriz anında Buzz Aldrin'in aklına yanında getirdiği kalemi geldi.

Kırılan şalterin yuvası son derece dindı ve içeride aktif bir elektrik akımı bulunuyordu. Parmağını içeri sokması halinde akıma kapılma tehlikesi çok büyüktü. Şaltere metal bir cisimle müdahale etmek de Ay modülüne kalıcı zararlar verebilirdi. Ne yapacaklarını tartıştıkları sırada Aldrin, uzay kıyafetinin cebindeki kalemi hatırladı. NASA, astronotlara görev sırasında bazı kişisel eşyalarını yanlarında taşıma izni veriyordu ve Aldrin de bu haktan yararlanarak kalemi yanına almıştı.

"Kalemi, motorun devre kesicisine dikkatle bastırdım. Şalterin basılı kalmasını umarak uzunca bir süre kalemin ucunu oradan çekmek istemedim. Yavaşça, tereddütle elimi gevşettim ve kalemi kaldırdım. İşe yaramıştı, sistem çalıştı. Sonunda Dünya'ya dönecektik!" sözleriyle o anları özetleyen Aldrin, arızayı bu sayede giderdi.

Tarihi Apollo 11 misyonunun adeta kaderini değiştiren kalem, seneler boyunca Buzz Aldrin'de muhafaza edildi. Eski astronot, kalemi evinde tutmak yerine havacılık müzelerine ödünç vererek sergilenmesini sağladı. Halihazırda 96 yaşında olan Aldrin, ilerleyen yaşı sebebiyle uzay uçuşunda kullandığı objeleri açık artırmayla elden çıkarmak üzere bir süredir hazırlık yapıyordu. Apollo kalemi ilk olarak 2022'de satışa çıkarılmak istenmiş, ancak gelen teklifler yetersiz bulununca bu karardan vazgeçilmişti. Aynı dönemde Aldrin'in Ay seyahatinde giydiği meşhur beyaz uzay ceketi ise kısa sürede alıcı bularak 2,8 milyon dolara (yaklaşık 133 milyon lira) satılmıştı.

Aldrin'in hayat kurtaran kalemi için yakın zamanda yeni bir müzayede organize edildi. Satış öncesinde gümüş renkli plastik Duro Rocket kalem, kırık şalter parçası ve Buzz Aldrin imzalı orijinallik mektubundan oluşan set için 800 bin ile 1 milyon 200 bin dolar arasında bir değer biçildi. Beş farklı isteklinin rekabet ettiği açık artırma sonucunda kalem, 857 bin dolara (yaklaşık 40 milyon 700 bin lira) kimliği gizli tutulan bir koleksiyoner tarafından satın alındı.

Astronotların geçmişte de kişisel eşyalarını müzayedeler aracılığıyla sattığı biliniyor. Bu alandaki rekor ise hala Buzz Aldrin'e ait. Aldrin'in tarihi Ay görevi esnasında uzay kabininde giydiği beyaz yanmaz ceket, 2022 yılında Sotheby's tarafından düzenlenen müzayedede bir astronot kıyafetine ödenen en yüksek rakamla el değiştirmişti. Öte yandan Armstrong'a Apollo 11'in zaferini kutlamak için 1969'da armağan edilen özel yapım 18 ayar altın Omega Speedmaster Professional kol saati, Nisan 2025'teki açık artırmada 2 milyon 125 bin dolara satılmıştı. İlk uzay yürüyüşünü gerçekleştiren Sovyet kozmonot Alexey Leonov'un 1975'teki Apollo-Soyuz Test Projesi uçuşunda giydiği kıyafet de Bonhams müzayedesinde alıcı bulmuştu.