İstenmeyen küf milyonların hayatını kurtardı

Londra’daki St. Mary's Hospital'da çalışan İskoç bakteriyolog Alexander Fleming, 3 Eylül 1928 tarihinde iki haftalık tatilin ardından hastaneye döndü. Fleming, laboratuvarındaki dağınık deney kaplarını toparlarken ilginç bir detay fark etti. Temizlenmeden bırakılmış deney kaplarından birindeki bakteri kültürünün üzerinde küf oluştuğunu gördü.

Birçok araştırmacı dışarıdan bulaşmış bir küf nedeniyle kirlenmiş kabı çöpe atabilirdi. Ancak Fleming kabı incelemeye karar verdi ve küfün bulunduğu bölgenin çevresindeki bakterilerin gelişmediğini fark etti. Küfün etrafında adeta bakterilerden arınmış bir güvenlik çemberi oluşmuştu.

Fleming, küfün bakterilerin çoğalmasını engelleyen bir madde salığı kanaatine vardı. - PENİSİLİNİN KEŞFİ - Yaptığı deneyler Fleming’in düşüncesini doğruladı. Küfü oluşturan mantarlar bakterilerin gelişimini engelliyordu. Fleming, küfün Penicillium cinsine ait olması nedeniyle bakterilerin büyümesini engelleyen maddeye “Penicillin” adını verdi.

Deneylerini sürdüren Fleming, penisilinin bazı bakteriler üzerinde güçlü bir antibakteriyel etkiye sahip olduğunu tespit etti. Fleming, bulgularını 1929 yılında bilimsel bir makaleyle yayımladı. Ancak Fleming’in bu önemli çalışması uzun bir süre ilgi görmedi.

Çünkü penisilini saflaştırmak ve yeterli miktarda üretmek epey zordu. - OXFORD EKİBİNİN ÇALIŞMASI - Yaklaşık 10 yıl sonra 1930’ların sonlarında Oxford Üniversitesi'nden patolog Howard Florey ile biyokimyacı Ernst Chain, Fleming'in çalışmasına yöneldi. İki bilim insanı penisilini saflaştırıp yoğunlaştırmayı başardı.

Maddenin canlı organizmalardaki etkisini araştırmaya başlayan Florey ile Chain, 1940 yılında fareler üzerinde yaptıkları deneyler sonucunda penisilinin bakteriyel enfeksiyonlara karşı güçlü bir etki gösterdiğini tespit etti. Penisilin verilen deney hayvanları hayatta kalırken tedavi edilmeyenlerin ölmesi, maddenin gerçek bir tedaviyi sağlayabileceğinin göstergesi oldu.

İnsanlar üzerindeki ilk sonuçlar da umut vericiydi. Oxford ekibi, Şubat 1941'de ağır bir stafilokok enfeksiyonu geçiren İngiliz bir polis memuruna penisilin verdi. Hastanın durumu kısa sürede belirgin şekilde düzeldi.

Ancak Oxford ekibinin elindeki penisilin miktarı çok azdı. İlaç birkaç gün içinde tükendi ve enfeksiyon yeniden ilerledi. Hasta birkaç hafta sonra hayatını kaybetti. - SANAYİ ÖLÇEĞİNDE ÜRETİM - Bu olay, penisilinin insanlarda da faydalı olacağını net bir şekilde gösterdi.

Artık asıl mesele, penisilinin insanlar için kullanılabilecek kadar üretilmesiydi. 1941 yılında Florey ve biyokimyacı Norman Heatley, daha yüksek miktarda üretimin yapılabilmesi için ABD’ye giderek destek aradı. ABD Tarım Bakanlığı'na bağlı Illinois eyaletindeki Northern Regional Research Laboratory’deki araştırmacılar, daha fazla penisilin üreten yeni bir Penicillium chrysogenum varyantı tespit etti.

Üretimde kullanılan besiyerinin de değiştirilmesiyle elde edilen penisilin miktarı büyük ölçüde artırıldı. Araştırmacılar, küfü sıvı içerisinde büyük tanklarda yetiştirmeye dayanan “derin tank fermantasyonu” yöntemiyle üretimi sanayi ölçeğine taşımayı başardı. Üretim arttıkça penisilin artık yalnızca laboratuvarlarda denenen bir madde olmaktan çıktı. - DÜNYA SAVAŞI VE NOBEL - 1942 ve 1943'te ABD ve İngiltere'de daha geniş klinik çalışmalar yapılırken, penisilin, özellikle devam etmekte olan II.

Dünya Savaşı’ndaki yaralı askerlerin bakteriyel enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılmaya başlandı. 1943’e gelindiğinde ABD'deki üretim, müttefik silahlı kuvvetlerinin ihtiyacını karşılayabilecek seviyeye ulaştı. Savaş sonrasında üretimin daha da artmasıyla penisilin sivil kullanım için de yaygınlaştı.

1946 yılında penisilinin piyasada erişilebilir olmasıyla birlikte daha önce ölümcül olabilen birçok bakteriyel enfeksiyon tedavi edilmeye başlandı. 1945 yılında Nobel Tıp Ödülü, penisilini ortaya çıkartanlara verildi. Ödül, penisilinin tedavi edici etkisinin ortaya konulmasına yaptıkları katkılardan dolayı Fleming, Florey ve Chain’e birlikte verildi.

1928 yılında laboratuvarda “istenmeyen küf” bulaşmasıyla başlayan süreç, Fleming’in dikkati sayesinde modern tıbbın en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Günümüze kadar sayısız insanın hayatını kurtaran antibiyotikler, bir laboratuvarda “işlerin planlanmadığı gibi gitmediği” bir tesadüfün sonucunda insanlığın kullanımına sunuldu.